Review sách

Sapiens Lược sử loài người : từ vượn cổ phương Nam đến loài người ngày nay

Sapiens Lược sử loài người

Tác giả: Yuval Noah Harari.

Dịch giả: Nguyễn Thủy Chung.

Omega& Nxb Tri Thức

Từ thuở nhỏ, tôi thường hay xem những đoạn phim về người tiền sử với sự tò mò và thích thú vô cùng. Nhưng ngày đó tôi còn nhỏ và những đoạn phim đứt đoạn ấy chưa khái quát được hết sự phát triển của loài người. Sau này, những khoảng đen, những vùng mờ trong trí óc tôi về tiến trình đó đã được Yuval Noah Harari làm sáng tỏ một cách rõ ràng, khoa học qua cuốn sách “Sapiens Lược sử loài người”.

 

Tác phẩm có đề cập đến nhiều mốc thời gian nên để người đọc tiện theo dõi, tác giả đã dành phần đầu sách để liệt kê mốc các sự kiện đáng lưu ý theo mốc thời gian cụ thể. Đó chính là một minh chứng cho sự logic của tác phẩm.

Các mốc sự kiện trong lịch sử loài người

Cuốn sách được chia làm bốn phần với nội dung chủ yếu là đề cập đến ba cuộc cách mạng đã tác động đến loài người và những sinh vật cùng sống với con người: “Cách mạng Nhận thức”, “Cách mạng Nông nghiệp”, “Cách mạng Khoa học”, cũng như sự thống nhất của thế giới loài người. Mỗi phần của cuốn sách là một kho tàng đem lại cho ta những kiến thức thú vị khác nhau. 

Khi nhắc đến bất kỳ cuộc cách mạng nào hay sự kiện nào, tác giả đều hướng đến mặt có lợi và có hại của nó bằng lập luận chặt chẽ, phân tích kỹ càng, cặn kẽ. Tác giả giúp người đọc có cái nhìn tổng quan về hành trình con người từ những cá nhân đơn lẻ, độc lập tiến đến sống theo cộng đồng bộ lạc, thị tộc rồi dần dần tạo lập nên những quốc gia khác nhau, có những quốc gia rất lớn mạnh.

Hình ảnh của cuộc cách mạng nông nghiệp

Mỗi chương sách mở ra trước mắt ta những câu chuyện và cung cấp cho chúng ta lượng kiến thức hữu ích khác nhau. Nhưng đối với bản thân tôi, thú vị nhất vẫn là phần 1: “Cách mạng Nhận thức”. Bởi tác giả cung cấp cho người đọc những thông tin mà tôi tin chắc là nhiều bạn chưa biết đến nếu không tìm hiểu sâu về nguồn gốc con người. 

Với những kiến thức nền về sinh học, Yuval Noah Harari đã chỉ ra rằng: Các loài tiến hóa từ tổ tiên chung được tập hợp lại thành một “chi”. Các nhà sinh học đặt tên cho mỗi loài gồm có hai phần: Bắt đầu là tên chi rồi đến tên loài. Tất cả chúng ta hiện đang tồn tại đều thuộc về Homo sapiens, loài sapiens (tinh khôn) của chi Homo (người). Sau phần lý giải này, chúng ta đã hiểu nhan đề của tác phẩm.

Sau phần lý giải, tác giả đã bắt đầu tác phẩm bằng nguồn gốc của loài người là loài vượn lớn. Họ hàng gần nhất của chúng ta bao gồm tinh tinh, khỉ đột và đười ươi. Trong đó tinh tinh là loài gần nhất. Sau đó tác giả đưa ta vào hành trình phát triển của loài người từ việc đứng thẳng bằng hai chân, làm chủ lửa để trở thành một giống loài biết nấu nướng, họ di cư, trồng trọt, chăn nuôi, và cuối cùng sự thống nhất của thế giới loài người.

Cách mạng nhận thức

Con người từ một loài động vật không có gì nổi trội hơn so với vô số các sinh vật khác cùng chia sẻ môi trường sống với mình đã có những bước tiến dài để trở thành bá chủ thế giới. Vì sao lại như vậy? Những giả thiết cũng như những sự kiện được đặt ra để làm rõ điều đó. Sách sẽ là người thầy giảng giải còn chúng ta hóa thành người học trò chăm chú lắng nghe để mở rộng kiến thức của mình.

Sự phát triển của Homo Sapiens

Ngoài dòng chảy chính là lịch sử, tác phẩm còn đề cập đến những mảng khác như sự phát triển kinh tế, hình thành tôn giáo, nhà nước, cũng như sự liên kết, hợp tác giữa các quốc gia… Điều đó càng làm tăng giá trị của tác phẩm.

Cộng đồng Sapiens đã có niềm tin, tín ngưỡng riêng của mình

Cách viết rõ ràng, dễ hiểu, bố cục mạch lạc, có sự liên kết giữa các phần đã giúp người đọc tiếp thu kiến thức tốt hơn. Tác giả khéo léo đưa ta từ quá khứ đến hiện tại rồi từ hiện tại về quá khứ một cách nhuần nhuyễn qua tư duy phân tích, tổng hợp, so sánh, phản biện, đôi lúc khá hóm hỉnh. Ngoài ra, cuốn sách còn có nhiều hình ảnh minh hoạ giúp tác phẩm thêm sinh động.

Homo sapiens chinh phục toàn cầu

Đặc biệt, khi đề cập đến tiến trình ngày càng phát triển của con người “tiến lên từ những chiếc xuồng đi sông, đến thuyền có mái chèo, đến tàu hơi nước, đến tàu con thoi”, Yuval Noah Harari cũng đã chỉ ra những sự thật đau lòng: Hậu quả của sự tiến hóa đó đã tạo nên sự hủy hoại thảm khốc cho các loài động vật và hệ sinh thái xung quanh. Chẳng hạn như trong cuộc cách mạng nông nghiệp, xét ở góc độ tiến hóa thì chúng ta đã thành công trong quá trình thuần hóa động vật phục vụ cho sản xuất cũng như nhu cầu hằng ngày của con người. Nhưng ở góc độ sinh học thì rõ ràng đó là sự cưỡng chế, phá vỡ bản năng tự nhiên cũng như gắn kết bầy đàn của chúng. 

Nhiều dẫn chứng về hành động của người nông dân đối với động vật được đưa ra: Nhốt súc vật trong chuồng, kìm giữ chúng bằng dây cương, xích, huấn luyện chúng bằng gậy, roi, cắt bỏ những bộ phận không cần thiết, các con đực bị thiến, những con con của bò, dê, cừu bị giết ngay khi được sinh ra để người nông dân có thể vắt sữa con mẹ triệt để… Đau lòng nhưng đó là những gì con người đã đối xử với loài vật.

Chúng ta có thể thấy rằng ngay từ tên sách đã khẳng đây là một cuốn sách kể sơ lược về tiến trình phát triển của loài người. Tuy nhiên, tôi thấy lượng kiến thức mà nó cũng cấp khá đầy đủ đối với những người không nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử. Đọc tác phẩm, chúng ta sẽ có cái nhìn thấu suốt hơn cũng như hình thành thái độ yêu, ghét,… đối với các sự kiện được nhắc đến.

“Sapiens Lược sử loài người” chắc chắn không chỉ khô khan với những con số, những sự kiện đơn thuần, rất nhiều câu chuyện được lồng trong những kiến thức về lịch sử, sinh học, văn hóa… Nó đủ thú vị để mắt ta nhẩn nha dõi theo từng trang sách và trí óc được dịp phát huy sự tưởng tượng phong phú.

Cuốn sách đã cung cấp cho chúng ta một khối lượng kiến thức đồ sộ với những con số dày đặc, những sự kiện nối tiếp. Nó thật sự là tài một liệu tham khảo đáng quý về lịch sử tiến hóa của loài người từ thời cổ xưa cho thời kỳ hiện đại.

Trần Thị Thúy Diễm

Nguồn: sachhay.vn

Bản quyền bài viết thuộc trang sachhay.vn, vui lòng ghi rõ nguồn khi copy bài viết. Xin cảm ơn.

Trả lời